WARSZAWA

Kiedy rzeźba Uomo antico [Człowiek przeszłości] trafiła do Dylewa, kolekcja sztuki Franza Rosego była już bogatym zbiorem i zawierała kilkadziesiąt prac Adolfo Wildta. Niestety, śmierć pruskiego patrona w roku 1912 przerwała trwającą 18 lat współpracę z mediolańskim artystą. Kolejną cezurą, ważną dla historii dylewskiej kolekcji był rok 1945 i wkroczenie wojsk sowieckich. Prawdopodobnie wtedy środkowa część pałacu została podpalona, a następnie runęła, grzebiąc w gruzowisku najwybitniejsze dzieła Wildta. Odtąd kolekcję dylewską uważano częściowo za zaginioną. W 1988 roku w Dylewie pojawili sie pracownicy Muzeum Warmii i Mazur. Na zdjęciach z tego czasu widać Sfinksa bez głowy, Larassa obalonego z cokołu, hermę Franza Rosego z odstrzeloną częścią twarzy, zdewastowaną Brunnen w grocie parkowej. W 2002 roku przyjechali z Warszawy archeolodzy pod wodzą profesora Tomasza Mikockiego. W czasie wykopalisk odkryto wiele artefaktów. 40 skrzyń z fragmentami rzeźb pojechało do Warszawy (łącznie z hermą, Sfinksem i rzeźbą z groty). Tylko Larass nie mógł „wybrać się” w tę podróż. Parę miesięcy wcześniej, w wyniku zuchwałej kradzieży, ta ogromna i ciężka rzeźba zniknęła. Śledztwo nie przyniosło odpowiedzi na pytanie kto był złodziejem i gdzie znajduje się ten wspaniały pomnik portretujący projektanta dylewskiego parku. 

Rzeźby przywiezione w częściach do Warszawy zostały poddane konserwacji i rekonstrukcji w pracowniach Akademii Sztuk Pięknych i Muzeum Narodowego w Warszawie. Na przełomie 2010 i 2011 roku część rzeźb prezentowana była na wystawie Skontrum w oddziale Muzeum Narodowego – Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego, mieszczącym się w warszawskim pałacu Królikarnia. W 2015 roku zaprezentowano je publiczności ponownie na wystawie Majątek (na wernisażu była obecna Sibylle Friedberg, córka ostatniej przedwojennej właścicielki dóbr dylewskich wraz ze swoją córką i wnuczką). Pod koniec czerwca 2018 roku otworzono wystawę stałą Z niepamięci. Rzeźby Adolfo Wildta (1868-1931) z kolekcji Fraza Rosego z Dylewa na zamku w Olsztynie, a w 2025 przeniesiono ją do zamku w Morągu., oddziału Muzeum Warmii i Mazur, działającego obecnie pod nazwą Muzeum Prus Górnych. Część zbioru wciąż spoczywa w magazynach muzealnych. 

Odkrywca dylewskiej kolekcji rzeźb Adolfo Wildta – profesor Tomasz Mikocki – był wybitnym badaczem, cenionym zarówno w Polsce, jak i za granicą. Jego ogromna wiedza i intuicja archeologa owocowały sensacyjnymi znaleziskami oraz niezwykle cennymi publikacjami.

Prof. Tomasz Mikocki urodził się 25 lutego 1954 roku w Kozienicach. W 1978 roku został magistrem archeologii, a rok później magistrem historii sztuki. W 1981 roku uzyskał tytuł doktora nauk humanistycznych na podstawie rozprawy „Miłośnictwo i kolekcjonerstwo dzieł sztuki antycznej w Polsce w latach 1750-1830. Z recepcji antyku w kulturze polskiej doby Oświecenia” pod kierunkiem prof. Anny Sadurskiej. W 1987 roku uzyskał habilitację na podstawie książki „Sub specie deae. Rzymskie cesarzowe i księżniczki jako bóstwa. Studium ikonologiczne”. W 1998 roku uzyskał tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych. Od 1983 roku pracował w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, pełniąc kolejno funkcje: asystenta prof. Anny Sadurskiej, adiunkta, profesora. W latach 1991-2002 był dyrektorem Instytutu Archeologii UW, a w latach 1992-2007 kierownikiem Zakładu Archeologii Klasycznej UW.

Jego zainteresowania skupiały się na zagadnieniach związanych z archeologią klasyczną oraz sztuką antyczną. Jako uczestnik seminarium prof. Anny Sadurskiej kontynuował, a potem twórczo rozwinął zagadnienia związane z recepcją antyku, kolekcjonerstwem, podróżnictwem i realizacjami w sztuce. Analizował programy dekoracyjne polskich rezydencji i parków à l’antique, (nieukończona książka: Starożytne marmury i „antyczne ogrody”. Polskie poszukiwania europejskiej tożsamości narodowej). Był aktywnym wykonawcą dwóch międzynarodowych projektów: Corpus Signorum Imperium Romani oraz Antiken Sarkophagen Reliefs.

Uczestniczył w licznych wykopaliskach na Cyprze, we Francji, Szwajcarii i Niemczech. W 2001 roku zainicjował polskie badania w Ptolemais w Libii, gdzie przy użyciu nowoczesnych nieinwazyjnych metod poznawał topografię grecko-rzymskiego miasta i realizował tradycyjne wykopaliska. Doprowadziły one do odkrycia zabudowy mieszkalnej dekorowanej dobrze zachowanymi mozaikami i malowidłami z II i III w. n.e. Rok później, w czasie wykopalisk, odkrył kolekcję rzeźb Adolfo Wildta w Dylewie.

Pozycję naukową prof. Mikockiego potwierdzały liczne zaproszenia na międzynarodowe konferencje oraz stypendia. Był stypendystą rządu francuskiego (1986) oraz: Ailsa Mellon Bruce Visiting Senior Fellowship (Center for Advanced Study in the Visual Arts w Waszyngtonie, 1989), Gerda Henkel Stiftung (Forschungsarchiv für Römische Plastik w Kolonii, 1993-1994), Andrew W. Mellon Fellowship (Warburg Institut w Londynie, 1995), Fundacji Lanckorońskich (Rzym, 1997 i 2005). Był autorem wielu cenionych  publikacji i książek wydawanych za granicą, w których sporo miejsca poświęcał rzeźbie rzymskiej w zbiorach polskich.

Należał do międzynarodowego zespołu badaczy Antiken Sarkophag-Reliefs, a od 2006 r. był jednym z wykonawców projektu badawczego: Hellenismus in Ostern: Antike Rezeption in Ostpreusse (we współpracy z Humboldt Universitet w Berlinie). Współpracował z Niemieckim Instytutem Archeologicznym, Instytutem Archeologicznym Uniwersytetu w Kolonii, Instytutem Archeologicznym Uniwersytetu Humboldta w Berlinie. Za publikacje naukowe, badania i działalność organizacyjną był wiele razy wyróżniany i nagradzany. W 1998 roku całokształt jego prac dotyczących tradycji antyku został uhonorowany nagrodą Berlińsko-Brandenburskiej Akademii Nauk.

W roku 2003 objął funkcję dyrektora nowej instytucji – Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) – powstałego z połączenia Ośrodka Dokumentacji Zabytków i Ośrodka Ochrony Zabytkowego Krajobrazu  (w 2011 roku KOBiDZ przekształcono w Narodowy Instytut Dziedzictwa).

Pod koniec życia napisał dwie książki (nieopublikowane) – jedną o Dylewie i drugą o ogrodach z antykami w Polsce. Zmarł przedwcześnie, po ciężkiej chorobie, 26 maja 2007 roku w Warszawie.

O profesorze Tomaszu Mikockim oraz o badaniach archeologicznych w Dylewie i Ptolemais opowiada dr Piotr Jaworski, asystent profesora, uczestnik badań, obecnie kierownik Polskiej Misji Archeologicznej w Ptolemais w Libii – dostępne pod linkiem https://soundcloud.com/wildt-peregrynacja